Čomu moskoviă nikoly ne bula j ne bude viļnoŭ? Čomu Ukraïna bula viļnoŭ, a koly ïï zakripačuvaly, vyborŭvala svoŭ svobodu, i çogo razu peremože j zalyšyţşa viļnoŭ? Svoboda ĕ duhovnoŭ cinnistŭ, ăka upodibnŭĕ lŭdynu svoĕmu Tvorcevi. Ăkŝo narod ne viryţ u Boga, ăk vin zobraženyj u Bibliï, vin ne može skazaty razom z avtoramy amerykanşkoï Deklaraciï nezaležnosti: «My vvažaĕmo za samoočevydni istyny, ŝo vsih lŭdej stvoreno rivnymy; ŝo Tvoreç obdaruvav ïh pevnymy nevidčužuvanymy pravamy, do ăkyh naležaţ Žytţa, Svoboda i pragnenņa Ŝasţa; ŝo Uŗady vstanovlŭŭţşa miž Lŭḑmy na te, ŝob zabezpečuvaty ci prava, a spravedlyva vlada uŗadiv pohodyţ zi zgody tyh, kym vony uŗaduŭţ». Dļa ukraïnça ci slova zvučaţ duže pryrodņo, vony, dijsno, dļa nas samočevydni, a oş dļa moskovyta — ŝoş nezrozumile j čuže.
Riznyça poļagaĕ v tomu, ŝo moskoviă tak i ne stala hrystyănşkoŭ. Bibliă tak i zalyšylaş nevidomoŭ knygoŭ, a ïï cinnosti čužymy dļa peresičnogo rosiănyna. Diăļnisţ moskovşkogo patriarhatu dovodyţ, ŝo moskovşke pravoslav’ă ne ĕ hrystyănstvom, a ăkoŭş sumiššŭ ăzyčnyçkogo obožnŭvanņa styhijnyh syl ta pokloninņa vožḑam, ŝo maskuĕţşa za hrystyănşkoŭ terminologiĕŭ. Oş ăk harakteryzuĕ moskovytşkogo pravoslavnogo ïhnij že pyşmennyk Bĕlinskij u lysti do Gogoļa:
«Nevže Vy ŝyro, vid duši, zaspivaly gimn merzennomu rosijşkomu duhovenstvu, postavyvšy jogo nezmirno vyŝe za duhovenstvo katolyçke? Prypustymo, Vy ne znaĕte, ŝo druge kolyş bulo čymoş, miž tym, ăk perše nikoly ničym ne bulo, okrim ăk slugoŭ i rabom svitşkoï vlady. Ale nevže i spravdi Vy ne znaĕte, ŝo naše duhovenstvo perebuvaĕ v zagaļnij znevazi v rosijşkogo suspiļstva?
Pro kogo rosijşkyj narod rozpovidaĕ pohabnu kazku? Pro popa, popadŭ, popovu dočku ta popovogo pracivnyka. Kogo rosijşkyj narod nazyvaĕ: durna poroda,… žerebci? — Popiv… Na Vašu dumku, rosijşkyj narod — najreligijnišyj u sviti: brehņa! Osnovoŭ religijnosti ĕ piĕtyzm, blagogovinņa, strah Božyj. A rosijşka lŭdyna vymovļaĕ im’ă Bože, čuhaŭčy sobi dupu. Vin govoryţ pro ikonu: godyţşa molyţşa, ne godyţşa gorŝyky pokryvaty. Prydyviţşa uvažniše, i Vy pobačyte, ŝo ce za svoĕŭ naturoŭ glyboko ateïstyčnyj narod. U ņomu ŝe bagato zaboboniv, ale nemaĕ i slidu religijnosti.
(Lyst V. G. Bĕlinskogo do M. V. Gogoļa vid 15/3 lypņa 1847 r.)
Biļšovyçka revolŭciă dovela, ŝo moskovyty — «glyboko ateïstyčnyj narod». Roky sovĕçkoï vlady dali poglybyly rosijşkyj ateïzm. Te, ŝo biļšisţ rosiăn vvažaĕ sebe pravoslavnymy, ne zminylo togo faktu, ŝo v «ņomu ŝe bagato zaboboniv, ale nemaĕ i slidu religijnosti» i moskovşka patriarhiă ničogo ne zrobyla, ŝob navernuty lŭdej do Hrysta, bo j sama ĕ ne cerkvoŭ Hrysta, a kuļtom, ŝo obslugovuĕ vladu.
Lŭdy z takoŭ mentaļnistŭ zdatni na «bunt bĕssmyslĕnnyj i bĕspoŝadnyj», a oş na revolŭciŭ gidnosti, na zbuduvanņa kraïny viļnyh lŭdej — niăk. Naviţ ti rosijşki opozycionery, ŝo borŭţşa z putinym, ăkŝo zahopļaţ vladu pobuduŭţ taku ž systemu ponevolenņa, ăka ĕ zaraz, bo dļa togo, ŝoby pobuduvaty viļne suspiļstvo, dļa togo treba vvažaty «za samoočevydni istyny, ŝo vsih lŭdej stvoreno rivnymy; ŝo Tvoreç obdaruvav ïh pevnymy nevidčužuvanymy pravamy, do ăkyh naležaţ Žytţa, Svoboda i pragnenņa Ŝasţa». Ale ni pro-putinşki, ani anty-putinşki polityčni diăči na moskoviï ne viŗaţ u takogo Tvorça. Tomu, ăk kazaly v popuļarnomu žarti 90-h: na rosiï koly ne stvorŭŭţ novu polityčnu partiŭ, use odno vyhodyţ KPSS.
Vira u Boga-Tvorça, pro ăkogo govoryţ Bibliă, ĕ zaporukoŭ ukraïnşkoï svobody.
Podcast: Play in new window | Download
